AYŞE ECE (DELİPINAR) ACAR

Tarihi eserlerin korunması hakkında bilinçli olmak ve gerekli hassasiyeti göstermek bizlerin insanlık ödevidir.  Özellikle zengin bir kültürel mirasa sahip coğrafyada yaşıyor olmamızın sonucu olarak bizler daha da özenli olmalıyız. Zira topraklarımız paha biçilemez tarihi eserlerle dolu. Bu zengin birikime sahip topraklarda yaşayan vatandaşlar olarak tarihi eserlerin korunması hakkında bilincimizi artırmak için çalışmalara devam etmeliyiz. Bu nedenle, bu bilgilendirme yazısını derlemek istedim. Bugüntarihi eserlerin korunmasına dair yürürlükte olan asıl düzenleme, 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’ndur. Bakalım bu Kanun uyarınca tarihi eser bulmamız ya da define aramak istememiz durumunda neler yapmamız gerekiyormuş.

Tarihi eser buldum. Ne yapmalıyım?

Arazimizde bir tarihi eser olması ya da bir tarihi eser bulmamız durumunda, bu durumu bildirmek yükümlülüğü altındayız. Öncelikle bir tarihi eseri bulan ya da malik oldukları veya kullandıkları arazinin içinde bulunduğunu bilenler yahut bu eserden yeni haberdar olan malik ve zilyetler bunu en yakın müze müdürlüğüne veya köyde muhtara veya diğer yerlerde mülki idare amirlerine bildirmek zorundadırlar. Bu bildirimin azami süresi üç gündür. Yani, üç günü geçirmeden bu durumu bildirmek yükümlülüğü altındayız. Tüm kültür ve tabiat varlıkları bu bildirim yükümlülüğünün kapsamındadır. Bilerek ya da mazereti olmadan bildirim yapmamanın cezası ise hapis cezasıdır. Kanun’a göre, bu bildirim yükümlülüğüne mazereti olmaksızın ve bilerek aykırı hareket eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bildirimi yapılmamış olan eserleri satışa arz eden, satan, veren, satın alan, kabul eden kişiler ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Tarihi eserler yurtdışına çıkarılabilir mi?

Tarihi eserlerin yurtdışına çıkarılması da Kanun ile yasaklanmıştır ve suç teşkil etmektedir. Kültür ve tabiat varlıklarını Kanun’a aykırı olarak yurt dışına çıkaran kişi, beş yıldan on iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

İzinsiz define aramanın bir cezası var mı?

İzinsiz define aramak suçtur. Kültür varlıkları bulmak amacıyla, izinsiz olarak kazı veya sondaj yapan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. İzinsiz olarak define araştıranlar, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak, bu fiillerin yurt dışına kültür varlıklarını kaçırma amacıyla işlenmesi veya kültür varlıklarının korunmasında görevli kişiler tarafından işlenmesi hâlinde, verilecek ceza iki katına kadar artırılır.

Peki nasıl define arayabilirim?

Define aramak istemeniz durumunda define arayacağınız yerin bağlı olduğu müze müdürlüğüne bir dilekçe ile müracaat etmelisiniz. Bu dilekçede, define arama maksadı ve define aranacak yerin il, ilçe, bucak, köy, mahalle, sokak ve ev numarası bildirilmelidir. Ayrıca define aramak istenen yerin ekili, dikili, meskun, gayrimeskun, tapulu ve tapusuz olup olmadığı ve kime ait olduğu da dilekçede bildirilmesi gereken hususlardandır. Başvurulan Müze Müdürlüğü tarafından, define aranacak yerin Kanun’da yerler ile tespit ve tescil edilen sit alanları ve mezarlıklar içinde olup olmadığı, define aranmasından sakınca bulunup, bulunmadığı tespit edilir. Müracaat uygun bulunursa, takdirde define arama ruhsatı verilir. Bu ruhsatname bir yıl sürelidir. Define araması aralıksız en çok bir ay devam eder. Hava muhalefeti veya doğal afetlerden dolayı define arama bu süre içinde bitirilemezse mülki amir tarafından bu süre bir defaya mahsus olmak üzere ve  en çok bir ay daha uzatılabilir. Define aranacak yer elli metrekareyi ve on metre derinliği geçemez. Bu yer verilecek fotoğraflarla harita veya krokiler üzerinde işaretlenir. Su altında define araması yapılamaz.