BUKET GÜZEL POLAT

 
Stres, hayatımızın kaçınılmaz bir parçası. Yoğun iş temposu, maddi kaygılar, gelecek endişesi, aile ve arkadaş ilişkileri ve beklentiler… Hayatımızın her alanında kendini gösteren birçok hastalığın başlangıcının nedeni olarak bilinen stresin vücudumuza verdiği olumsuz etkileri ve başa çıkma yöntemleri ile ilgili soruları Klinik Psikolog Bahar Yılmaz Kaplan sizler için cevapladı. 

- Stres nedir ve nedenleri nelerdir?
Stres kişinin karşılaştığı olumsuz durumlardan etkilenmesiyle oluşan gerginlik hali ve yaşanan gerginliğe bağlı gözlenen psikolojik ve fiziksel tepkiler olarak tanımlanabilir. Stresin genel bir nedeni olmamakla beraber kişiye özgü stres faktörleri çok çeşitlidir. Örnek verecek olursak kalabalık bir ortama girmek sosyal bir kişi için stres faktörü oluşturmazken sosyal fobisi olan biri için yoğun stres oluşturmaktadır. Stres hayatın her alanında yaşanabilecek bir durum olmakla beraber genel olarak kişinin tehdit hissettiği noktalarda vücudunun alarm göstermesinden kaynaklanmaktadır. 

- Strese neden olan etkenler nelerdir?
Stres genel olarak çoğu kişinin, hayatın her alanında yaşadığı bir durum olması sebebi ile normal olarak kabul edilmekte ve vücudun alarm sistemini devreye sokmasıyla ortaya çıkan bir başa çıkma mekanizması olarak görülmektedir. Ancak altta yatan psikolojik rahatsızlıklar kişilerin gündelik hayatta yaşadıkları olayları felaketleştirmelerine ve yoğun stres yaşamalarına neden olmaktadır. Yeni bir işe girmek, yaklaşan sınav gibi kişinin güvenli alanından çıktığı durumlar stres faktörlerini arttırıcı nedenler arasında sayılmaktadır.

- Stresin vücudumuza zararları nelerdir?
Stresli durumlarda yaşadığımız olumsuz duyguların artması ve kişilerin bu durum ile başa çıkma kabiliyetlerinin zorlanmasıyla vücutta bir takım fizyolojik olumsuz sonuçlar doğabilir. Stresin vücudumuza zarar verdiği yerlerin başında solunum sistemi yer almaktadır. Stres anında hızlı nefes alma durumunun, ciğerlere yetersiz miktarda hava girmesinden dolayı solunumda güçlüğe sebep olduğu bilinmektedir. Stresin zarar verdiği bir diğer alanın kas ve iskelet sistemi olduğu gözlenmiştir. Strese bağlı olarak sürekli yaşlanan gerginliğin vücutta ağrı ve acılara yol açtığı, baş ağrısı migren gibi hastalıklara sebep olduğu bilinmektedir. Uzun süren stres durumlarında yüksek tansiyon, kalp krizi, felç riski olmakla beraber sindirim sisteminde reflü, mide ağrısı gibi birtakım rahatsızlıklar gözlenmektedir. Son olarak stres üreme sistemini de etkilemekte, erkeklerde sperm üretimini azaltmakta ve kadınlardaki adet döngüsünü bozmaktadır.

- Stresin kilo ile bağlantısı nedir?
Uzun süren stresin vücutta yağ hücresi oluşumuna ve bu durumun kilo alımına sebep olduğu yapılan son araştırmalarda bulunmuştur. Ayrıca duygusal yemek yeme dediğimiz, kişilerin kendilerini kötü hissettikleri, yoğun stres altında kaldıkları zamanlar da aşırı yemek yeme ve akabinde kusma belirtileri göstermesi gibi bir takım yeme bozuklukları görülmektedir. Yeme bozukluğu yaşayan kişilerin yoğun kilo kaybıyla birlikte psikolojik rahatsızlıklar yaşamasını da gözlemlemekteyiz.

- Stres ile başa çıkmanın yöntemleri nelerdir?
Uykusuzluk, yeme bozukluğu, sigara, alkol, düzensiz yaşam gibi kişinin vücudunu, psikolojisini doğrudan etkileyen durumların bir süre sonra stres faktörlerinin artmasına zemin hazırladığı gözlenmiş olup, kişilerin hayat düzeni oluşturmaları, hayatlarını belli bir standartta yönetmeleriyle beraber yaşadığı sorunları tanımlayıp çözümcül yaklaşımlarda bulunmasının stresle daha kolay başa çıkmasına yardımcı olduğu düşünülmektedir. Yoğun stres yaşayan kişilerin bu durumla başa çıkması için ilk olarak yaşadığı stresi meydana getiren durumlarla ilgili farkındalık oluşturması gerekmektedir. Kişinin, onu strese yönelten durumların ne olduğunu ve yaşanan olaylara gösterdiği stres tepkisinin büyüklüğünün neden kaynaklandığını bulması gerekmektedir. Bunu kişi kendisi de bulabilir, kendisinin bulamadığı zamanlar bir uzmandan yardım da alabilir. 

- Strese hep kötü diyoruz stresin faydası hiç mi yok?
Belirli oranda stres insanın daha temkinli davranmasına, hayatta kalmasına ve güvenlik tedbirleri almasına zemin hazırlar. Örneğin yoğun trafik akışı olan bir yerde karşıdan karşıya geçen bir kişinin yaşanan stresle beraber sağını ve solunu daha dikkatli kontrol etmesi onu kazalardan korur. Vücudun kendini koruma sistemi olması, stresin insanın tetikte olmasını ve yaşanabilecek olumsuzluklarda kendi kendini korumasına zemin hazırlamakta olduğu düşünülmektedir. Ancak azı karar sözünde de olduğu gibi stresin büyüklüğü ve kronik hale gelmesi, kişinin fizyolojisi ve psikolojisine zarar vermektedir.