BUKET GÜZEL POLAT

Kış aylarında çocuklarda grip ve korona birbirinden nasıl ayrılır? Çocukların beslenmeleri nasıl olmalı? Konuyu Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Denizay Yürürer ile görüştük. Merak ettiğiniz soruların cevapları bu yazıda!

- Okulların açılması ile birlikte çocuklar çok sık hastalanmaya başladı, hastalık süreci de oldukça uzun. Size gelen vakalar mevsim dönüşümünden oluşan grip mi, yoksa korona hastalığı mı?

*Mevsimsel grip özellikleri ile korona virüsün özellikleri birbiriyle inanılmaz derecede örtüşüyor. Geçen yıl çocuklar evde olduğu için influenza vakası görmedik. Bu sene gecikmiş bir şekilde influenzayı tekrar görmeye başladık. İnfluenza ve üst solunum yolu enfeksiyonları bulguları da korona semptomları ile karışıyor. Eğer hekim bunun hangisi olduğunu ayırt etmek isterse PCR testini korona için influenza testini de grip için isteyecektir. Hekime başvurmadan ve bu testler yapılmadan ayırt etmek mümkün değil. Çünkü her ikisinde de ateş, öksürük, boğaz ağrısı, burun akıntısı ya da tıkanıklığı, kas ağrısı, karın ağrısı, iştahsızlık, halsizlik gibi belirtiler görülebiliyor, test yapmadan ayırt etmek mümkün olmuyor.

- O zaman çocuk hasta ise direk test yaptırmak daha mantıklı değil mi?

*Evet, ama özellikle ateşliyse yapılabilir. Üst solunum yolu enfeksiyonu ise çok gerekli değil. Semptomatik dediğimiz rahatlatıcılar; burun açıcı, öksürük varsa rahatlatıcı, baş ağrısı, kas ağrısı varsa ağrı kesici gibi ilaçlarla tedavi edilebilirler.

- Çocukların bağışıklık sistemini korumak için neler yapılabilir?

*Özellikle pandemi döneminde bu konuyu çok daha fazla önemsemek gerekiyor. Her çeşit besinin olduğu (sebze, meyve) özellikle vitamin zengini sebzelerden oluşan gıdalarla beslemek gerekiyor.  A ve D vitamini ağırlıklı sebze ve meyveler önemli. Protein dengesinin, omega 3 dengesinin yerinde olması lazım. Özellikle et ve et ürünleri, balık ürünleri protein ve omega 3 açısından önemli. Probiyotik bakımından zengin, kefir, taze mayalanmış yoğurt gibi bağışıklığı güçlendirecek gıdalardan ve propolis benzeri desteklerden de faydalanabiliriz.

Çocuklarımıza hijyen kurallarını öğretmeliyiz. Artık havalar soğudu çocuklar üşümesin diye fazla kalın giydirerek daha çok terletip, üşütmelerine yol açıyoruz. Bu yüzden çocuklara mevsime uygun, havadar kıyafetler giydirmeliyiz. Çocukları kapalı ortamlara mümkünse sokmamaya çalışmalıyız, girmesi gerekiyorsa da içeride fazla tutmamalıyız. İyi uyumaları ve yeteri kadar su içmeleri de önemli.

- Yemek seçen çok çocuk var, korona döneminde bu durum büyük risk doğuruyor, ebeveynler vitamin desteği vermeli mi?

*Normalde çocukların 6 aylık ve yıllık kan tahlillerinin yapılması gerekiyor. Eğer kanda vitamin, çinko, D vitamini, B12, folik asit eksiklikleri saptanırsa bunlara yönelik tedavi başlatılır. Kış sebzelerinden A ve C vitamin zenginlerini söylüyorum, bu vitaminlerden uzak, yeterince güneş görmeyen, balık ve süt ürünü tüketmeyen çocuklarda D vitamini takviyeleri, yine eksikliklerine de bakılarak verilebilir. Vitamin desteği konusunda yeterli beslenme varsa ekstra önermiyoruz ama bir yaşına kadar D vitamini ve demir desteği verilmesini muhakkak öneriyoruz. Çocuk çinkodan zayıf besleniyorsa (deniz ürünleri, et ürünleri, karaciğer, yumurta…) çinko eksikliği de saptayabildiysek çinko desteği de verebiliriz. Çünkü çinko da bağışıklık sistemini güçlendiren başka bir antioksidan elementidir.

-Çocukların uyku saatinin de önemli olduğunu söylediniz bu dönemde, peki ortalama kaç saat uyumalılar?

*Çocuklarda uyku saati, toplam uykudan yani gece artı gündüz uykusundan bahsediyorum; doğumdan 3 aya kadar 14-17 saat kadar uyku, 4 ila 11 ay arası 12-15 saat kadar, 1-2 yaş arasına 11-14 saat uyku yeterli olacaktır. 3 ila 5 yaş grubunda okula henüz başlamamış çocuklar için 10-13 saat arası uyku öneriyoruz, 3-4 yaşından sonra gündüz uykuları bırakılabilir. Okul dönemindeyse 9 ila 11 saat uyku tavsiye ediyoruz. Ergenlik döneminde 8-10 saat uykuyu muhakkak öneriyoruz.

-Çocuklara kaç yaşından itibaren maske takılmalı?

*Normalde Dünya Sağlık Örgütü 5 yaş altına maske önermiyor. Ama pandemi de maskenin, hijyenin ve mesafenin ne kadar önemli olduğunu gördük. Maske bulaşı inanılmaz engellediği için maskeyi kendi çıkarıp takabilen çocuklarda 2 yaşından itibaren öneriyoruz. Ama çocuğun özel bir durumu varsa ve çocuk istese de maskeyi çıkaramaz bir durumda ise, solunumu engelliyorsa ya da ağır hastaysa, o zaman 5 yaşına kadar maske takmasını önermiyoruz. Önemli olan maske takılacak ortamlara çocukları çok da sokmamak.

-Çocuk sağlığı ve gelişimi için balık yağının önemi nedir?

*Balık yağında omega 3 asitleri var. A, D, E, K vitamini var. Balık yağı göz sağlığını, erişkinlerde ileri yaşlarda kalp sağlığını özellikle çocuklarda beyin gelişimini, kalbin normal fonksiyonda çalışmasını, öğrenmeyi artıran, bağışıklığı destekleyen bir ürün. Dolayısıyla ben balık yağını öneriyorum. Balığı haftada 2-3 kez tüketebilen çocuklarda omega 3 eksikliği de görülmediyse ekstra önermiyorum. Ama balıktan fakir besleniyorsa, deniz ürünlerini tercih etmiyorsa, balık yağını o zaman öneriyorum.

-Balık yağı kullanımında yaş sınırı var mı?

*Balık yağı 1 yaşından sonra kullanılmalı çünkü 1 yaşından önce verdiğiniz balık yağı ve omega 3 gibi şuruplar besin alerjisi yapabiliyor. 1 yaşından büyüklere ise ailelerin IFOS sertifikası almış ürünleri tercih etmelerini öneriyoruz.

- Son yıllarda IFOS kelimesini çok duyuyoruz. Peki IFOS nedir, neyi gösterir? Balık yağı seçiminde önemi var mı?

*IFOS, balık yağı ürünlerini dünyadaki en yüksek kalite, güvenlik ve saflık standartlarına göre test eden ve sertifikalandıran kurum. Kanada’da Guelph Research Park Üniversitesi’ne bağlı olarak oluşturulan bağımsız bir program 100’den fazla markayı denetliyor. IFOS sertifikasyon sürecinden olumlu yanıt almış ürünlerin kullanılmasını öneriyorum.

- Balık yağının yan etkileri var mı?

*Evet var, özellikle besin alerjisi yapabiliyor. Ağızda koku bırakabiliyor. Bağırsak, mide hassasiyetine neden olabiliyor. Büyük çocuklarda göğüs, kas, eklem ağrısı yapabiliyor. Kanı incelttiği için kanama bozuklukları, diş eti kanaması yapabiliyor. Ama bunlar balık yağı gereksiz yere fazla düzeyde alınırsa ya da çocuğun özel bir hassasiyeti varsa görülebilecek nadir yan etkiler. Çok ciddi yan etkileri olduğunu söyleyemem.

-Ebeveynler balık yağını bilinçli kullanıyor mu?

*Bence kullanmıyorlar. Çünkü sertifikasyon sürecini bilmiyorlar. Ağır metal içerip içermediklerini bilmeden kullanıyorlar. Artı balık yağının raf ömrü ve oksidasyon ömrü var. Raf ömrü yani son kullanma tarihi dediğimiz şey kapak açılmadan önceki ömrüdür. Ama kapak açıldıktan sonra okside olmaya başlar, saflığı ve kalitesi bozulur. Okside olunca kokusu da rengi de bozulur. Açtıktan sonra 3 hafta, en geç 4 hafta içinde balık yağını tüketmemiz gerekiyor. Isıdan, ışıktan korumamız lazım. Balık yağını ışıktan, ısıdan korumanın en güzel yolu da buz dolabında muhafaza etmektir.

-Son olarak okuyuculara vermek istediğiniz bir mesaj var mı?

Son zamanlarda bitkisel tedavilere yönelim çok arttı. Aileler kendi başlarına çocuklarının bağışıklıklarını güçlendirmek için evde bazı karışımlar uyguluyorlar. Buna bilinçli oldukları sürece tabi ki saygım sonsuz ama daha önce denenmemiş, test edilmemiş bitkileri ve karışımları uygulamamalarını, çocukların hastalık durumlarında da hastaneye başvurmalarını öneriyorum. Bir de aşı yaşı gelmiş, özellikle covid için aşı yaşı gelmiş çocukları aşılamaktan çekinmemelerini öneriyorum. Çünkü aşı çok önemli ve çok etkili bir yöntem. O yüzden aşıya da dikkat çekmek istiyorum.